Namibíà ti ṣe ìfilọlẹ Àwọn Obìnrin nínú Ìmọ̀ Ẹ̀rọ àti Àkànṣe Ìtọ́jú Àgbọ́n Ẹ̀bùn Orílẹ̀-èdè ọdún 2026 ní Windhoek, tí ó fi ọgbọ́n oní-nọ́mbà, fífi gbogbo ènìyàn kún un, àti ìkópa ọdọ sí àárín ètò ìmọ̀ ẹrọ orílẹ̀-èdè náà.
Ìfilọlẹ náà wáyé nígbà Huawei ICT Congress Gala Dinner, níbi tí Emma Theofelus, Minisita fún Ìtànilẹ́kọ̀ọ́ àti Ìbánisọ̀rọ̀ Ìmọ̀ Ẹ̀rọ ti Namibíà, ti sọ pé orílẹ̀-èdè náà kò lè dúró de ìpò pípé kí ó tó gbà ìmọ̀ ẹrọ mọ́ra. Ìfiranṣẹ́ rẹ̀ ṣe kedere: Namibíà gbọ́dọ̀ yara ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé oní-nọ́mbà rẹ̀ nígbà tí ó ń kọ́ ọgbọ́n àti ìgbẹ́kẹ̀lé tí àwọn ènìyàn nílò láti kópa nínú rẹ̀.
Ìyàtọ̀ yẹn ṣe pàtàkì. A sábà máa wo ìyípadà sí ayé oní-nọ́mbà bíi iṣẹ́ amáyédẹrùn. Ṣùgbọ́n amáyédẹrùn nìkan kì í yí orílẹ̀-èdè padà. Àwọn ènìyàn gbọ́dọ̀ ní ìgbẹ́kẹ̀lé nínú rẹ̀, kọ́ ọ, lò ó, kí wọ́n sì kó ara wọn sínú ìdàgbàsókè rẹ̀.
Ìyípadà sí ayé oní-nọ́mbà ní ìṣòro àwọn ènìyàn
Ọ̀pọ̀ àwọn ìjọba Áfíríkà ń gbìmọ̀ láti ṣe àwùjọ iṣẹ́ ìjọba di oní-nọ́mbà, fa ìkànnì intanẹẹti gbooro sí i, mú ìlànà ICT dára sí i, fa àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ìmọ̀ ẹrọ, àti mu àwọn iṣẹ́ oní-nọ́mbà pọ̀ sí i. Àwọn ète wọ̀nyẹn ṣe pàtàkì, ṣùgbọ́n wọ́n lè kuna bí àwọn aráàlú àti àwùjọ kò bá rí èrè rẹ̀.
Ìsapá tirẹ̀ Namibíà fún ayé oní-nọ́mbà ń dojú kọ́ òtítọ́ yẹn.
Theofelus ṣàkíyèsí pé ìtakora sí gbigba ìmọ̀ ẹrọ ṣi wà nínú àwọn àwùjọ kan, pàápàá lórí amáyédẹrùn oní-nọ́mbà àti àwọn iṣẹ́ ori ayelujara. Èyí kò ṣe àjèjì. Lórí gbogbo Áfíríkà, àwọn iṣẹ́ oní-nọ́mbà lè bá àníyàn pàdé nígbà tí àwọn ènìyàn kò bá lóye èrè rẹ̀, ní ìbẹ̀rù ìfarapa kúrò nínú ètò, ní àníyàn lórí owó, tàbí tí wọ́n ti rí ìmúlò ìmọ̀ ẹrọ láìsí ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tó tó.
Níbi ni àwọn ètò ọgbọ́n ṣe di ohun tó ju ìkọ́ni lọ.
Ìlànà Àwọn Obìnrin nínú Ìmọ̀ Ẹ̀rọ lè ràn wá lọ́wọ́ láti kọ́ ìgboyà, aṣojú, àti àwọn ọ̀nà tòótọ́ sí ọrọ̀ ajé oní-nọ́mbà. Ó tún lè mú kí ìmọ̀ ẹrọ dà bí ohun tí a kò fi sórí àwọn ènìyàn láti òkè, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ohun tí àwọn àwùjọ lè kópa nínú rẹ̀.
Kí obìnrin kì í ṣe lẹ́yìn nínú ọ̀nà ICT
Ìpinnu lórí akọ àti abo ṣe pàtàkì gan-an.
Bí Namibíà bá fẹ́ ọrọ̀ ajé oní-nọ́mbà tó lágbára, obìnrin kò gbọ́dọ̀ máa wà ní ipò kékeré nínú ọgbọ́n ICT, ìṣàkóso ọjà oní-nọ́mbà, àwọn iṣẹ́ tekníkà, àti àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìdásílẹ̀ tuntun. Ọ̀nà ìtọ́jú náà gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ ní kutukutu kí ó sì hàn gbangba sí i.
Àkànṣe Àwọn Obìnrin nínú Ìmọ̀ Ẹ̀rọ àti Àgbọ́n Ẹ̀bùn Orílẹ̀-èdè náà ni a ṣe láti mú agbára iṣẹ́ oní-nọ́mbà Namibíà lágbára sí i àti láti gbòòrò ìkópa nínú ẹ̀ka ìmọ̀ ẹrọ orílẹ̀-èdè náà, pẹ̀lú fífi ojú pàtàkì sí àwọn àǹfààní fún àwọn ọdọ àti obìnrin.
Èyí ṣe pàtàkì nítorí pé àárín àìlera ọgbọ́n kì í tún ara rẹ̀ ṣe.
Bí àwọn ọmọbìnrin kì í bá rí i pé iṣẹ́ ìmọ̀ ẹrọ lè wúlò fún wọn, ẹ̀ka náà máa pàdánù àwọn olùdàgbàsókè, olùtúpalẹ̀ data, amòye ààbò káḿpútà, alákóso ọjà, oníṣòwò, olùṣèwádìí, àwọn onídàáṣe oní-nọ́mbà, àti àwọn olùdarí ìlànà.
Aṣojú kì í ṣe ọ̀ràn ìdájọ́ nìkan. Ó tún jẹ́ ọ̀ràn agbára.
Orílẹ̀-èdè kò lè kọ́ ọrọ̀ ajé oní-nọ́mbà gbooro pẹ̀lú àṣẹ̀múlò ọgbọ́n tó dín kù.
Ìfowóṣowọ́pọ̀ ìjọba pẹ̀lú aládani ni ń ṣiṣẹ́ náà
Ìfilọlẹ náà tún tọ́ka sí ipa àwọn ìbáṣepọ̀ aládani nínú ìdàgbàsókè ọgbọ́n oní-nọ́mbà Áfíríkà.
Ìkópa Huawei jẹ́ apá nínú àpẹẹrẹ tó gbooro káàkiri ilẹ̀ náà, níbi tí àwọn ilé-iṣẹ́ ìmọ̀ ẹrọ àgbáyé ti ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ẹ̀kọ́ ile-ẹ̀kọ́ ICT, àwọn ètò ìkọ́ni, àwọn ìdíje, ẹ̀bùn ohun èlò, àti àwọn ọ̀nà ìtọ́jú agbára ènìyàn. Àwọn ìbáṣepọ̀ wọ̀nyẹn lè wúlò nígbà tí wọ́n bá kọ́ ọgbọ́n tòótọ́ tí wọ́n sì so àwọn ọdọ mọ́ àwọn àǹfààní tó lòórùka.
Ṣùgbọ́n a gbọ́dọ̀ ṣe ìdájọ́ wọn pẹ̀lú ìmúlò tó ṣọ́ra.
Ètò ọgbọ́n ìjọba pẹ̀lú aládani tó dára gbọ́dọ̀ ṣe ju fífi àwòrán ìṣẹ̀lẹ̀ hàn lọ. Ó gbọ́dọ̀ mú abajade ẹ̀kọ́ dára sí i, fún àwọn olùkópa ní ìrírí tó wúlò, dá ọ̀nà ìtọ́nisọ́nà sílẹ̀, so àwọn akẹ́kọ̀ọ́ pọ̀ mọ́ iṣẹ́ tàbí ìṣòwò tirẹ̀, kí ó sì fún àwọn ilé-iṣẹ́ agbègbè ní agbára.
Èyí ni àyè Namibíà gbọ́dọ̀ fi òṣùwọ̀n sí.
Ìpe Theofelus fún ìfowóṣowọ́pọ̀ tó lágbára sí i láàárín ìjọba àti ẹ̀ka aládani jẹ́ pàtàkì nítorí náà. Ìyípadà sí ayé oní-nọ́mbà tó tóbi jù kí ìjọba nikan lè ṣe e, ṣùgbọ́n ó tún ṣe pàtàkì jù kí a fi sí ìfẹ́ rere ilé-iṣẹ́ nìkan.
Àwọn ìbáṣepọ̀ tó dára jù ní ipa tí ó mọ́, abajade tí a lè wiwọn, àti èrè fún gbogbo ènìyàn.
Ìtọ́jú agbára ènìyàn jẹ́ amáyédẹrùn ọrọ̀ ajé
A sábà máa sọ̀rọ̀ lórí agbára ènìyàn lẹ́yìn àwọn káàbù, ilé-ìtẹ́wọ̀gbà, ohun èlò, àti àwọn ilé ìtọ́jú data. Ó yẹ kí a máa sọ̀rọ̀ lórí rẹ̀ pẹ̀lú wọn.
Orílẹ̀-èdè lè fi owó sínú ìkànnì intanẹẹti gbooro kí ó sì tún wà nínú ìṣòro bí àwọn ilé-ẹ̀kọ́ kò bá ní olùkọ́ oní-nọ́mbà. Ó lè ṣe àwùjọ iṣẹ́ di oní-nọ́mbà kí ó sì tún kuna bí àwọn aráàlú kò bá ní ìgboyà oní-nọ́mbà. Ó lè fa àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ìmọ̀ ẹrọ wá kí ó sì tún pàdánù àǹfààní bí àwọn òṣìṣẹ́ agbègbè kò bá ní ọgbọ́n láti kópa.
Èyí ni ìdí tí ọ̀rọ̀ “ìtọ́jú agbára ènìyàn” fi ṣe pàtàkì.
Ó fi hàn pé a ń wo ọjọ́ iwájú tó gùn. A kì í kọ́ ọgbọ́n oní-nọ́mbà nínú ìpàdé ọjọ́ kan ṣoṣo. Ó nílò ìfarahàn, àdánwò, ìtọ́nisọ́nà, iṣẹ́ àkànṣe, àwọn ìdíje, iṣẹ́ àkọ́kọ́, àti ọjà iṣẹ́ tó lè gba àwọn ọdọ tí a ti kọ́.
Fún Namibíà, àǹfààní náà ni láti yí àwọn ètò ọgbọ́n padà sí ètò agbára iṣẹ́ tó ṣe pàtàkì.
Ìyẹn túmọ̀ sí fífi ìkọ́ni pọ̀ mọ́ àwọn ilé-ẹ̀kọ́, yunifásítì, kọ́lẹ́ẹ̀jì tekníkà, àwọn ibẹrẹ ilé-iṣẹ́, iṣẹ́ àjọ, àwọn olùṣèjọsọ́nà tẹlifóònù, àwọn banki, ẹ̀ka iṣẹ́ àṣà, ilé-iṣẹ́ ààbò káḿpútà, àti àwọn olùdá iṣẹ́ oní-nọ́mbà agbègbè.
Ìbéèrè fífi gbogbo ènìyàn kún un jẹ́ ohun tó wúlò
A sábà máa lò fífi gbogbo ènìyàn kún un gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ ìwà pẹ̀lú. Ní ìṣe, ó ni ń pinnu ẹni tí yóò jèrè nínú ọrọ̀ ajé tó ń bọ̀.
Bí a kò bá fi obìnrin, àwọn àwùjọ ìlú kékeré, àwọn ọdọ olówó kéré, àti àwọn ẹgbẹ́ tí kì í ní aṣojú kún un ní kíkún, ìyípadà sí ayé oní-nọ́mbà lè mú ìyàtọ̀ tó wà tẹ́lẹ̀ pọ̀ sí i. Àwọn ènìyàn tí ó ti sún mọ́ àǹfààní tẹ́lẹ̀ máa di ọlọ́ṣùwàá sí i, nígbà tí gbogbo ẹlòmíì ní láti “ṣe àfàṣẹyìnkù” láìní àtìlẹ́yìn tó.
Ìsapá Àwọn Obìnrin nínú Ìmọ̀ Ẹ̀rọ Namibíà wúlò nítorí pé ó sọ fífi gbogbo ènìyàn kún un lójú ẹsẹ̀.
Ṣùgbọ́n iṣẹ́ tó nira jù wáyé lẹ́yìn ìfilọlẹ náà.
Ta ni yóò gba ìkọ́ni?\ Kí ni a máa kọ́?\ Ṣe a fi àwọn ọmọbìnrin agbègbè kún un?\ Ṣe àwọn olùtọ́nisọ́nà wà?\ Ṣe àwọn iṣẹ́ àkọ́kọ́ wà?\ Ṣe àwọn agbanisíṣẹ́ kópa?\ Ṣe àwọn olùkópa lè dá àwọn iṣẹ́ gidi sílẹ̀?\ Ṣe ètò náà yóò tọ́pa abajade kọjá wíwà níbẹ̀ nìkan?
Àwọn ìbéèrè wọ̀nyẹn ni yóò pinnu bóyá ìpilẹ̀ṣẹ̀ náà yóò di ọ̀nà ìtọ́jú agbára ènìyàn tó ṣe pàtàkì tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ ọgbọ́n míràn tó ní àmì rere lásán.
Kí nìdí tí èyí fi ṣe pàtàkì kọjá Namibíà
Namibíà kì í ṣe orílẹ̀-èdè Áfíríkà kan ṣoṣo tí ń gbìmọ̀ láti kọ́ agbára oní-nọ́mbà nígbà tí ó tún ń bójú tó ìfẹ̀hónúhàn aráàlú sí ìmọ̀ ẹrọ.
Káàkiri kọnṭinẹnti náà, àwọn ìjọba ń tè síwájú pẹ̀lú àwọn ètò ID oní-nọ́mbà, ẹnubodè e-ìjọba, ìsanwó ori ayelujara, àwọn ètò ICT ilé-ẹ̀kọ́, àwọn ète AI, àwọn ìlànà ààbò káḿpútà, àti ìtìlẹ́yìn sí àwọn ibẹrẹ ilé-iṣẹ́. Ìjíròrò lórí amáyédẹrùn ń lọ kíákíá. Ìjíròrò lórí gbígba rẹ̀ ní àwùjọ ń lọ lọ́ra sí i.
Ààfo yẹn lè di ìṣòro.
Ìyípadà sí ayé oní-nọ́mbà nílò ìfọwọ́sí, ìgbẹ́kẹ̀lé, ìmọ̀-ẹ̀kọ́, àti ìkópa. Bí àwọn aráàlú bá ní ìmọ̀lára pé wọ́n yà wọ́n sílẹ̀ tàbí tí wọ́n dààmú, àwọn ètò tó wúlò lè dojú kọ ìtakora. Bí a bá kọ́ àwọn ọdọ gẹ́gẹ́ bí àwọn olùlò nìkan, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí àwọn olùkọ́lé, àwọn orílẹ̀-èdè máa tẹ̀síwájú lórí fífi ara wọn gbẹ́kẹ̀lé àwọn pátákó àti ọgbọ́n tí a mú wá láti òkè òkun.
Ìsapá Àwọn Obìnrin nínú Ìmọ̀ Ẹ̀rọ àti ìtọ́jú agbára ènìyàn Namibíà gbọ́dọ̀ jẹ́ kí a rí i nínú àyíká yẹn tó gbooro.
Ó jẹ́ ìrántí pé ìyípadà sí ayé oní-nọ́mbà kì í ṣe nìkan nípa ohun tí ìjọba ń gbé kalẹ̀. Ó jẹ́ nípa ẹni tí ó ti setan láti kópa.
Ìdánwò tó le síwájú
Ìfilọlẹ ní Windhoek jẹ́ àmì tó wúlò, ṣùgbọ́n ìpele tó kàn jẹ́ pàtàkì sí i.
Namibíà yóò nílò láti fi hàn bóyá Àwọn Obìnrin nínú Ìmọ̀ Ẹ̀rọ àti Àkànṣe Ìtọ́jú Àgbọ́n Ẹ̀bùn Orílẹ̀-èdè lè kọjá fífi ara hàn dé àwọn abajade tí a lè wiwọn: àwọn ọdọ obìnrin púpọ̀ sí i tí wọ́n ti kọ́, àwọn iṣẹ́ ICT púpọ̀ sí i tí a kọ́, àwọn àǹfààní ìtọ́nisọ́nà púpọ̀ sí i, ìbẹ̀rẹ̀ sí i nínú àwọn iṣẹ́ oní-nọ́mbà, àti ìkópa tó lágbára sí i nínú ẹ̀ka ìmọ̀ ẹrọ orílẹ̀-èdè náà.
Theofelus tọ́ nígbà tó sọ pé Namibíà kò lè fi ìgbà ńlá dúró de kí ipò pípé tó wà kí ó tó gbà ìmọ̀ ẹrọ mọ́ra. Ṣùgbọ́n yíyára kì í túmọ̀ sí lílọ láìní ìṣọ́ra.
Ọjọ́ iwájú oní-nọ́mbà orílẹ̀-èdè náà yóò dale lórí bóyá amáyédẹrùn, ọgbọ́n, ìgbẹ́kẹ̀lé, àti fífi gbogbo ènìyàn kún un yóò dàgbà pọ̀.
Fún imọ̀ ẹrọ Áfíríkà, ìyẹn ni ẹ̀kọ́ ńlá jù.
Ìyípadà sí ayé oní-nọ́mbà kò pé nígbà tí orílẹ̀-èdè bá so àwọn ènìyàn sí i. Ó máa ní ìtumọ̀ nígbà tí àwọn ènìyàn wọ̀nyẹn bá ní ìgboyà àti agbára láti dá ohun tó ń bọ̀ sílẹ̀.
